Indeksowanie od tyłu

Pewna programistyczna mądrość ludowa uczy, że jedynymi liczbami bezpośrednio występującymi w kodzie powinny być tylko 0 lub 1. Brak lub nadmiar tej drugiej jest przy tym często pojawiającym się błędem, który zyskał swoją własną nazwę pomyłek o jedynkę (off-by-one errors).

Okazji do popełnienia tego rodzaju gaf jest sporo, a objawiają się one przede wszystkim wtedy, gdy mamy do czynienia z tablicami, łańcuchami znaków, kolekcjami, itd. - innymi słowy wszystkim, co da się indeksować. Jako rzecze C++ i większość innych "normalnych" języków, indeksy tablic rozpoczynają się od zera. Startowanie ich od jedynki ma aczkolwiek pewną zaletę: pętle przeglądające zawartość tablic mają wtedy prawie identyczne postaci niezależnie od kierunku przeglądania:

W przypadku indeksowania od zera pętla odliczająca wstecz jest wyraźnie różna:

Pisząc ją, trzeba więc zwrócić baczniejszą uwagę na to, co się robi.

Jednak nawet wtedy można potknąć się o pewien kruczek, gdy pod n podstawimy rzeczywiście używane wartości. Niech to będzie np. wielkość kolekcji STL czy długość łańcucha znaków std::string - a więc coś w stylu x.size(). Otóż takie wyrażenie zwraca liczbę typu równoważnego size_t, który z kolei jest równy ni mniej, ni więcej, jak tylko unsigned int. Jest to więc liczba bez znaku.
W zwykłej wersji pętli (liczonej do przodu) powoduje to ostrzeżenie kompilatora o niezgodności typów ze znakiem i bez znaku (signed/unsigned mismatch) w warunku i < x.size(), gdy i jest typu int. Jednym ze sposobów na pozbycie się tego warninga jest oczywiście zamiana typu licznika na size_t. Jeśli teraz mamy wystarczająco zły dzień, to przez analogię będziemy licznikiem tego typu indeksować również pętlę odwrotną:

I nieszczęście gotowe. Zauważmy bowiem, że odliczanie do tyłu tablicy/kolekcji indeksowanej od zera wymaga, by na koniec licznik przyjął na koniec wartość ujemną; inaczej warunek i >= 0 nigdy nie stanie się fałszywy. To się jednak nigdy nie stanie, gdy i jest liczbą bez znaku; zamiast tego nastąpi przekręcenie na maksymalną wartość dodatnią. Skutkiem będzie pętla nieskończona lub (częściej) access violation.

Co z tego wynika? Ano to, żeby... indeksowania generalnie unikać :) Po to bowiem zarówno STL, jak i każda inna biblioteka pojemników w każdym sensownym języku ma inne sposoby dostępu do elementów - choćby iteratory - aby z nich korzystać. I unikać takich "ciekawych" błędów jak powyższy :)